Czego szukasz, przyjacielu?

Po ukończeniu siedmioklasowej szkoły powszechnej Jan Dębski pracował na gospodarstwie rolnym należącym do jego rodziców. Jesienią 1919 r. został powołany do służby wojskowej w 37 Pułku Piechoty w Kutnie ( od 1920 r. – Łęczycki Pułk Piechoty im. ks. Józefa Poniatowskiego). Do lipca 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej – walczył m.in. pod Korosteniem, Koziatynem i Żukowcem, nad Berezyną, Niemnem i Bugiem. We wrześniu Jan Dębski został przeniesiony do stacjonującego w Toruniu 63 Pułku Piechoty. Ukończył szkołę dla podoficerów zawodowych w Grudziądzu i Centralną Szkołę Strzelniczą w Toruniu. Po mianowaniu do stopnia kaprala zdecydował o pozostaniu w wojsku na stałe jako instruktor wyszkolenia poborowych. W 1926 r. ukończył szkołę dla podoficerów zawodowych w Grudziądzu. Od 1928 r. został przeniesiony do 77 Pułku Piechoty w Lidzie, gdzie pełnił funkcję szefa kompanii podoficerów zawodowych, a następnie szefa kompanii podchorążych rezerwy.

Jan Dębski we wrześniu 1939 r. brał czynny udział w działaniach bojowych prowadzonych przez 77 Pułk Piechoty, który wchodził w skład 19 Dywizji Piechoty w ramach Armii “Prusy” ( m.in. bitwa pod Piotrkowem Trybunalskim). Po przejściu na Lubelszczyznę i walkach o Janów Lubelski wraz z częścią swoich kolegów dostał się do niewoli sowieckiej. Zesłany do miasta Uchta w Komi ASRR pracował przy wyrębie lasu.

Po odzyskaniu wolności w wyniku tzw. amnestii będącej jednym z postanowień Układu Sikorski – Majski wkrótce wstąpił na ochotnika w Tockoje do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR pod dowództwem gen. Andersa. 02.02.1942 r. został przydzielony do 16 Pułku Piechoty. Ewakuowany w II ewakuacji oddziałów polskich z ZSRR do Iranu drogą morską do portu Pahlavi przypłynął 28.08.1942 r. St. sierżant Jan Dębski (nr. ewid. 1900/63) już jako żołnierz 2 Korpusu służył w 9 Kompanii Zaopatrywania 2 Warszawskiej Dywizji Pancernej. W marcu 1944 r. wraz z innymi żołnierzami 2 Korpusu zostaje przetransportowany do Włoch, gdzie brał udział w kampanii włoskiej, w tym w bitwie o Monte Cassino.

Z powodów rodzinnych Jan Dębski powrócił do Polski w 1947 r. Zdecydował się zamieszkać w Świebodzinie (obecnie woj. lubuskie), gdzie pracował m.in. w Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa przy Powiatowej Radzie Narodowej. W roku 1965 przeszedł na emeryturę, ale w dalszym ciągu udzielał się społecznie, biorąc udział w spotkaniach z młodzieżą szkolną na terenie powiatu świebodzińskiego. St. sierżant Jan Dębski zmarł 29.03.1981 r. i został pochowany w Świebodzinie.

polskie: Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino ( nr 31467); brytyjskie: Defence Medal, Italy Star, War Medal 1939-45 i pozostałe

Ja Dębski – zdjęcie powojenne; źródło: AP w Zielonej Górze

Jacek Ogorzałek na podstawie ustaleń własnych, AIPN i AP w Zielonej Górze; krzyz.montecassino.eu; archiwum WBH