Czego szukasz, przyjacielu?

Piotr Pregiel po ukończeniu Szkoły Powszechnej w Trzebieniu w 1922 roku kontynuował naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Ostrzeszowie, które zostało zlikwidowane w 1925 roku. Następnie podjął naukę w Krotoszynie, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości z uprawnieniami nauczyciela szkół powszechnych. Pracę pedagogiczną rozpoczął w Kuropolu (pow. Postawy, woj. wileńskie) jako kierownik Szkoły Powszechnej, pełniąc tę funkcję do wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku.

We wrzesniu 1939 zorganizował opiekę nad polskimi dziećmi, których ojcowie zostali zmobilizowani do polskiego wojska. Od 19 września 1939 roku ukrywał się w różnych miejscowościach na Wileńszczyźnie, działając w ruchu oporu i tajnym nauczaniu. W 1940 roku, w wyniku donosu, został aresztowany przez NKWD i osadzony w ciężkim więzieniu sowieckim w Wilejce na okupowanej Wileńszczyźnie, gdzie był wielokrotnie przesłuchiwany, bity i torturowany. W czerwcu 1941 roku został ewakuowany razem z polskimi więźniami do Borysowa, a następnie przetransportowany do łagru w Riazaniu. Spośród 1400 więźniów – rozstrzelanych, zadźganych bagnetami, zmarłych z wycieńczenia i głodu, szczególnie podczas „Marszu Śmierci” z Wilejki do Borysowa – przeżyło tylko około 600 osób. Wśród tych nielicznych ocalałych znalazł się Piotr Pregiel.

W łagrze w Riazaniu, dnia 27 sierpnia 1941 roku, więźniowie zostali poinformowani, że na podstawie układu z 30 lipca 1941 roku podpisanego przez premiera Władysława Sikorskiego i ambasadora ZSRR Iwana Majskiego, rząd sowiecki ogłosił amnestię dla Polaków i zezwolił na utworzenie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Dotarł do nich także PIotr Pregiel, by po paru miesiącach przeszkolenia, uzyskał stopień starszego strzelca i został wcielony do 1 Kompanii CKM 21 Pułku Piechoty. W 1942 r. został ewakuowany wraz ze swą dywizją z ZSRR na Bliski Wschód. Po utworzeniu 2 Korpusu służył nadal w 5 Kresowej Dywizji Piechoty. 18 listopada 1943 roku ukończył Szkołę Podchorążych Artylerii Lekkiej, uzyskując uprawnienia do prowadzenia pojazdów wojskowych wszelkiego typu oraz przeszkolenie z budowy radiostacji i innych urządzeń łączności polowych. Awansowany do stopnia kaprala podchorążego został przydzielony do 4 Kresowego Pułku Artylerii Lekkiej. Szkolił się następnie w Palestynie. Na przełomie października i listopada 1943 roku stacjonował w Egipcie, a następnie w Tarencie we Włoszech, dokąd został przetransportowany przez Morze Śródziemne. We Włoszech uczestniczył w walkach o Monte Cassino, a także w miejscowościach Campobasso, Venafro i Aquafondata – jako artylerzysta wspierający natarcie polskich oddziałów na klasztor. Zaangażowanie wojsk 5 Kresowej Dywizji Piechoty miało decydujące znaczenie dla przełamania niemieckiej obrony i otwarcia drogi aliantom w głąb Włoch.
W wojnie z Wehrmachtem Piotr Pregiel walczył o przełamanie linii obronnej Gustawa. Po ciężkich i krwawych walkach o Monte Cassino i Piedimonte został skierowany w rejon Ricci na odpoczynek, który miał trwać cztery tygodnie. Jednak taktyczne plany wojsk sprzymierzonych skróciły ten czas i wkrótce 5 Kresowa Dywizja Piechoty została przerzucona do Monte Luciano, by walczyć w rejonie Apeninów, ciągnących się aż do Ankony.
W rozkazie ogólnym nr 52 Dowódcy Dywizji z dnia 12 lipca 1944 roku Piotr Pregiel został wyróżniony:
„Udzielam pochwały niżej wymienionym oddziałom, oficerom i szeregowym, którzy wybitnie odznaczyli się w pierwszej fazie walk o Ankonę. Kpr. pchor. Pregiel Piotr, r. ur. 1908, nr ew. 49/III, w dniu 12 lipca 1944 roku, w czasie nocnego zjazdu na stanowisko, zauważył odczepiony jaszcz pędzący z góry na obsługę, która znajdowała się w bliskiej odległości. W celu zapobieżenia nieszczęśliwemu wypadkowi rzucił się do jaszcza i zahamował go. Uratował tym obsługę od obrażeń, sam zaś został ranny.”
Piotr Pregiel, ciężko ranny (miał zmiażdżoną prawą nogę) w walkach pod Ankoną został przetransportowany samolotem do Szkocji w lipcu 1944 roku. Trafił tam do wojskowego szpitala, gdzie leczył odniesione rany aż do maja 1945 roku.
Po opuszczeniu szpitala, oprócz dalszej służby wojskowej, zaangażował się także w działalność społeczną. Był od 1 czerwca 1945 roku współorganizatorem i członkiem „Zrzeszenia Nauczycieli Polaków w Wielkiej Brytanii”.

Po zakończeniu II wojny światowej i demobilizacji z PSZ Piotr Pregiel zdecydował się na powrót do Ojczyzny. 20 czerwca 1947 roku „zaokrętował się” w szkockim porcie w Edynburgu na angielski statek „Eastern Prince” i dopłynął do Gdańska. Już 25 czerwca 1947 roku powrócił do swojej ukochanej wsi pod Kępnem. Po krótkim odpoczynku, we wrześniu 1947 roku rozpoczął pracę jako nauczyciel w Publicznej Szkole Powszechnej nr 1 w Ostrzeszowie, gdzie pracował do końca życia, organizując jedno z najlepszych wówczas szkolnych laboratoriów fizycznych. Obok pracy zawodowej angażował się w działalność społeczną: był współzałożycielem i pierwszym prezesem Spółdzielni Inwalidów „Pomoc” w Ostrzeszowie w 1950 roku, członkiem Komisji Organizacyjnej Reaktywowania Związku Inwalidów Wojennych (ZIW) w Ostrzeszowie w 1956 roku, a w latach 1956-1960 pełnił funkcję skarbnika w Kole Miejsko-Gminnym ZIW-u. Był również delegatem Koła ZIW w Ostrzeszowie na zjazdy wojewódzkie i ogólnopolskie. Wyniszczony chorobami będącymi następstwem ran wojennych zmarł 10 listopada 1964 roku w szpitalu we Wrocławiu w wieku 56 lat.

polskie: Krzyż Walecznych, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino (nr 20444); brytyjskie: Italy Star, Defence Medal, The War Medal 1939-45

Jego synem jest Ryszard Pregiel (ur. 1935) – naukowiec, informatyk.

Władysław Graf, Ostrzeszów: w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Cz. 5 z aneksem do cz. 3, Ostrzeszów 2006, s. 6-27; https://wbc.poznan.pl/dlibra/publication/505683/edition/421692; krzyz.montecassino.eu, archiwum WBH