Czego szukasz, przyjacielu?

Z posiadanych informacji wiadomo, że Jan Tomoń ukończył szkołę powszechną i dwie klasy gimnazjum. W roku 1923 otrzymał powołanie do odbycia służby wojskowej. Po jej zakończeniu postanowił zostać zawodowym żołnierzem. Zgodnie z ustaleniami służył jako żołnierz Korpusu Ochrony Pogranicza: 6 Brygada Ochrony Pogranicza, a po reorganizacji w 1934 roku – Brygada KOP „Wilno”.

Sierżant Jan Tomoń jako żołnierz Batalionu KOP „Orany” po agresji sowieckiej bronił Wilna, następnie pod Oranami, gdzie kopiści, podążając do Grodna zostali okrążeni przez jednostki radzieckie. Po przebiciu się przez otaczający ich pierścień wroga dowództwo podjęło decyzję o przekroczeniu granicy polsko – litewskiej, gdzie 22 września 1939 polscy żołnierze zostali internowani. 15 czerwca 1940 roku Armia Czerwona zajęła Litwę. Od tego momentu sierżant Jan Tomoń był przetrzymywany w zarządzanych przez NKWD obozach jenieckich; Juchnów (15.07.1940-06.1941), Ponoj (06.06-27.07.1941) i Suzdal. Do tworzonej przez generała Władysława Andersa armii zameldował się jak większość jej żołnierzy po ogłoszeniu „amnestii” będącej efektem Układu Sikorski – Majski.

Starszy sierżant Jan Tomoń 4 września 1941 r. wstąpił w Tatiszczewie do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR tworzonych przez gen. Andersa. Rozpoczął służbę w odtwarzanym polskim wojsku. W 1942 r. został wraz z oddziałami polskimi ewakuowany z ZSRR na Bliski Wschód. Po reorganizacji polskiego wojska dowodzonego przez gen. Andersa i utworzeniu 2 Korpusu służył jako saper jego 5 Kresowej Dywizji Piechoty (nr ewid. 1902/48, starszy sierżant). Brał udział w kampanii włoskiej 2 Korpusu, w tym w walkach o Monte Cassino (w Dowództwie Saperów), Ankonę oraz Bolonię. Po zakończeniu II wojny światowej Jan Tomoń wraz z całym 2 Korpusem został w 1946 r. przeniesiony z Włoch do Wielkiej Brytanii.

Jan Tomoń powrócił do Polski w październiku 1948 roku, osiedlił się w Lubsku, gdzie żył i pracował do końca życia.

polskie: Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino (nr 25922), Odznaka Saperów 5 Kresowej Dywizji Piechoty; brytyjskie: Medal Obrony, Medal Wojny 1939 – 1945, Gwiazda Italii

Jan Tomoń – żołnierz 2 Korpusu; źródło: zbiory Jacka Ogorzałka

Opracowane przez Jacka Ogorzałka na podstawie ustaleń własnych, materiałów z zasobów IPN oraz AP w Zielonej Górze; Indeks Represjonowanych IPN; krzyz.montecassino.eu; archiwum Wojskowego Biura Historycznego