Czego szukasz, przyjacielu?

Henryk Skrzypiński pochodził z rodziny mieszkającej na Ziemi Bydgoskiej od przynajmniej 150 lat. Syn pracownika kolei i krawcowej, wyniósł z domu głęboki patriotyzm i pobożność. Przed II wojną światową uczeń i absolwent Szkoły Powszechnej nr 10 im. Świętej Trójcy przy ul. Kordeckiego w Bydgoszczy, a także harcerz 28 Kolejowej Drużyny Harcerskiej. Gimnazjum Kupieckiego nie dane już było Henrykowi rozpocząć 1 września 1939 roku.

Jako rodzina kolejarska 13-letni wówczas Henryk miał być ewakuowany z mamą wraz z innymi bliskimi pracowników „PKP Warsztatów Głównych I klasy” w Bydgoszczy transportem kolejowym do Łucka. Jednak zabrakło dla nich miejsca w przepełnionych wagonach. Pozostali w domu i już w nadchodzących dniach mieli być świadkami tragicznych wydarzeń w Bydgoszczy – eksterminacji Polaków przez Niemców, którzy zajęli miasto. Od października 1939 do 16 marca 1940 roku zmuszony był uczyć się w niemieckiej szkole powszechnej w Bydgoszczy. 19 kwietnia 1940 roku o godz. 5.30 został pod nieobecność rodziców zabrany z mieszkania przez funkcjonariuszy „Hilfspolizei” i wraz z innymi, młodymi nastolatkami zabrany na przesłuchania i skierowanie do pracy przymusowej w III Rzeszy. 21.04.1940 r. musieli stawić się na dworcu celem transportu do III Rzeszy. Henryk Skrzypiński znalazł się wraz z innymi w Stralsund – mieście portowym w Meklemburgii – Pomorzu Przednim. Został skierowany do pracy u bauera w niewielkiej wiosce nieopodal miasta Franzburg, by po miesiącu przenieść się do innego bauera w pobliskim Kenz. Tu w godniejszych warunkach przepracował kolejne trzy lata.
Na skutek zwiększających się represji mieszkańców Bydgoszczy przez okupanta niemieckiego rodzice Henryka Skrzypińskiego znaleźli się w końcu 1942 r. w grupie ponad 42.000 obywateli miasta zmuszonych do przymusowego wpisania się do III grupy niemieckiej listy narodowej. Z tego powodu i klęsk Wehrmachtu na Wschodzie rozpoczął się przymusowy pobór mieszkańców Kujaw i Pomorza do armii niemieckiej. 22 sierpnia 1943 roku, mając niespełna 18 lat, Henryk Skrzypiński otrzymał przymusowe wezwanie do służby w Wehrmachcie. Po komisjach lekarskich skierowano go do Kriegsmarine – niemieckiej marynarki wojennej. Wyszkolenie wojskowe odbył na wyspie Sylt. O dalszej służbie i przydziale decydowała, jak wspominał Pan Henryk, w szczególności znajomość języka niemieckiego. Jego samego zaliczono do grupy z biegłą znajomością tego języka (nabytą przez niego przed II wojną i w trakcie działań wojennych) i skierowano do szkoły specjalistów artylerii przeciwlotniczej. Dalsze wyszkolenie specjalistyczne odbył na artyleryjskim okręcie szkolnym „Mars” w Świnoujściu, a następnie w porcie Bremenshaven. W marcu 1944 roku wraz z innymi Polakami przymusowo wcielonymi do wojska niemieckiego został włączony do transportu żołnierzy kierowanych na teren okupowanej Francji. Znalazł się ostatecznie w załodze łamacza zapór minowych Sperrbrecher 3 na wodach Zatoki Biskajskiej, gdzie pełnił służbę amunicyjnego czterolufowego działa przeciwlotniczego 20 mm. Po czternastu dniach służby okręt wpadł na minę i uległ poważnemu uszkodzeniu. Doprowadzony do portu w Bordeaux naprawiony, cumował w nim wraz z załogą. Mijały tygodnie.
Nastąpiła inwazja aliantów w Normandii, uaktywniła się partyzantka francuska. W sierpniu 1944 roku Niemcy przygotowywali się do ewakuacji z tego terenu. W czasie pobytu w Bordeaux dzięki pomocy mieszkających tam Polaków udało się Henrykowi Skrzypińskiemu i jego koledze ukryć się i przejść do życia cywilnego. Nawiązał wówczas kontakt z francuskim ruchem oporu Resistance. Gdy w Bordeaux powstała Agencja Konsularna Rzeczypospolitej Polskiej, otrzymał urzędowe poświadczenie obywatelstwa polskiego i dokument tożsamości.
21 września 1944 roku Minister Obrony Narodowej Rządu RP na Uchodźstwie gen. dyw. Marian Kukiel ogłosił „Rozporządzenie o zaciągu ochotniczym na terenie Francji, Belgii i Wielkiego Księstwa Luksemburskiego” do Polskich Sił Zbrojnych. Otworzyła się przed Henrykiem Skrzypińskim szansa na służbę w wymarzonym Wojsku Polskim – najchętniej w Marynarce Wojennej, jak pragnął, kiedy był dzieckiem. W Bordeaux zgłosił się do punktu rekrutacyjnego dla ochotników. Odbył następnie szkolenie w miasteczku Sorgue koło Awinionu i 10 grudnia 1944 roku dotarł wraz z innymi koleją do oddalonego o niespełna 100 kilometrów portu w Marsylii. Nabór do Marynarki Wojennej RP był już dużo wcześniej zamknięty, natomiast czekały na zasilenie oddziały 2 Korpusu we Włoszech.

Na pokładzie okrętu „HMTS Eastern Prince” Henryk Skrzypiński wraz z innymi ochotnikami do 2 Korpusu dotarł drogą morską z Marsylii do Neapolu. Przewieziono ich do obozu kwarantanny w dzielnicy Afragola w Neapolu. Z racji dotychczasowego wyszkolenia i doświadczenia wojskowego oraz pasji kartograficznych został następnie skierowany do 2 Grupy Artylerii 2 Korpusu. 22 grudnia 1944 roku zapamiętał jako pierwszy dzień w mundurze i z wyposażeniem 2 Korpusu (nr ewidencyjny 125/633/III), jakie otrzymał w bazie w San Basilio nad Morzem Jońskim. Tu spędził swe pierwsze w Wojsku Polskim święta Bożego Narodzenia. Następnie przez Taranto wraz ze swym już macierzystym 17 Pułkiem Artylerii Lekkiej (17 PAL) dotarł do miasta Squinzano pomiędzy Bari a Lecce. Tu uczestniczył w intensywnym wyszkoleniu rekruckim, a następnie szkoleniu działoczynów i strzelań artyleryjskich. W szeregach pułku dowodzonego przez mjr. Stanisława Oyrzyńskiego (1899–1990) z Torunia Henryk Skrzypiński spotkał wielu znajomych z Bydgoszczy.
W styczniu 1945 roku został wybrany do grona 20 żołnierzy, którzy zostali skierowani z 17 PAL na kurs kreślarski (kurs zwiadu) do Centrum Wyszkolenia Artylerii 2 Korpusu w mieście Matera. Absolwenci kursu nie powrócili do swych macierzystych oddziałów. Przetransportowani na front pod Faenzą zostali rozdysponowani do pięciu pułków artylerii ciężkiej. Henryka Skrzypińskiego pozostawiono jako żołnierza zwiadu artyleryjskiego w dowództwie 2 Grupy Artylerii. Podlegając szefowi sztabu mjr. Bolesławowi Glazerowi bezpośrednio współpracował na co dzień z pchor. Lewickim. Z nim przygotowywał „mapy z naniesionymi celami ujawnionymi po stronie niemieckiej według zinterpretowanych zdjęć lotniczych, których stosy zdążył dla artylerii dostarczyć RAF”, w tym m.in. w trakcie działań bojowych 2 Korpusu przy wyzwalaniu Bolonii w 1945 r.
Po zakończeniu II wojny światowej uzyskał możliwość kontynuowania nauki w Gimnazjum i Liceum 3 Dywizji Strzelców Karpackich tzw. Szkole Karpackiej – gimnazjum w miejscowości Sarnano. Miał możliwość tutaj także powrócić do aktywnej działalności harcerskiej w Kręgu Starszoharcerskim „Wędrowne znicze”. Po przeniesieniu w sierpniu 1946 r. Szkoły do Wielkiej Brytanii wraz z innymi oddziałami 2 Korpusu Henryk Skrzypiński w obozie Bodney Airfield kontynuował naukę w gimnazjum ogólnokształcącym Szkoły Karpackiej. 30.07.1947 r. ukończył je, otrzymując polskie świadectwo państwowe.

Henryk Skrzypiński nie zdecydował się pozostać na emigracji. W 1948 roku na pokładzie okrętu HMTS Eastern Prince (tego samego, który przed czterema laty wiózł go z Marsylii do Neapolu) dotarł do Gdyni. Powrócił do swego rodzinnego miasta. Dzięki uzyskanemu w 2 Korpusie wyszkoleniu specjalistycznemu oraz wykształceniu mógł znaleźć w powojennej Polsce zatrudnienie w biurach projektów. Pracował także społecznie w PTTK, oprowadzając (dzięki biegłej znajomości języka angielskiego, niemieckiego i włoskiego) liczne wycieczki zagraniczne po Bydgoszczy.
Po upadku komunizmu czynił wiele, aby upowszechnić historię 2 Korpusu w kraju i za granicą. Niezwykle sobie cenił spotkania w szczególności z młodzieżą (polską, niemiecką, włoską), wyjaśniając jej cierpliwie zawiłości ostatniej wojny. Aktywnie działał także w organizacjach kombatanckich – Stowarzyszeniu Byłych Żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie „Karpatczycy” i Stowarzyszeniu Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę. Awansowany do stopnia porucznika. Uczestniczył w wielu uroczystościach patriotycznych, odczytach i spotkaniach międzynarodowych z okazji rocznic 2 Korpusu oraz świąt państw alianckich. Wniósł również wkład w działalność Międzynarodowej Federacji Żołnierzy Wojsk Górskich (International Federation of Mountain Soldiers). Regionalista, kustosz pamięci o żołnierzach pochodzących z Pomorza i Kujaw. Autor swych wspomnień, a także licznych artykułów do „Kombatanta” i innych czasopism. Zmarł w 2016 r. i został pochowany do grobu rodzinnego na cmentarzu w Bydgoszczy.

polskie – Odznaka Pamiątkowa 2 Grupy Artylerii (1946), Odznaka Pamiątkowa 2 Korpusu (1947), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005), Medal „Pro Memoria” (2005), Medal „Pro Patria” (2012), Odznaka Weterana Walk o Niepodległość (1995 r.), Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (2011), Odznaka Pamiątkowa „Monte Cassino” (1994); brytyjskie – Gwiazda Italii, Gwiazda za wojnę 1939–1945 (1945), Medal Wojny (1946).

rodzice:
Albert (02.07.1903–07.08.1985)
Elżbieta z d. Mlicka (24.10.1905–14.05.1994)
Żona Krystyna

Henryk Skrzypiński, żołnierz 2 Korpusu na urlopie w Rzymie, 4 listopada 1945 r.; źródło: archiwum Fundacji Znaki Pamięci (kolekcja: archiwum rodzinne Henryka Skrzypińskiego)

Hoffmann A., Bydgoszczanin w 2 Korpusie Polskim. Śp. por. Henryk Skrzypiński (1925-2016), „Ułan Karpacki” nr 1/2023
Kuczyński M., Szkoła Karpacka 1943-1948, Zarząd Główny Związku Karpatczyków 3 DSK, Londyn 1992, s. 248
Romaniuk M., Podzwonne okupacji. Deutsche Volksliste w Bydgoszczy (1945–1950), Bydgoszcz 1993.
Skrzypiński H., Drogi pojednania, Bydgoszcz 2005.
Skrzypiński H., Wspomnienia ucznia – żołnierza Szkoły Karpackiej w Sarnano, Bydgoszcz 2003.
Skrzypiński H., Wywiad biograficzny z dnia 17.01.2014 r. przeprowadzony przez Andrzeja Boguckiego, Stowarzyszenie Metropolia [w:] Archiwum Historii Mówionej „Pamięć Bydgoszczan”.
Skrzypiński H., Zawiłe drogi do armii Andersa [w:] „Kronika Bydgoska” 2014, rocznik XXXV
archiwum Fundacji Znaki Pamięci