Czego szukasz, przyjacielu?

Herminia Naglerowa pochodziła z drobnomieszczańskiej rodziny żydowskiej zamieszkałej w majątku Zaliski k/Brodów. Studiowała historię na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowskie, którą ukończyła tytułem doktora filozofii. Pracowała jako nauczycielka. Od 1919 r. w Warszawie działała w Związku Literatów Polskich i PEN-Clubie. Debiutowała w 1915 r. w „Wiedeńskim Kurierze Polskim”. W 1921 r. wydała tomik poezji „Otwarte oczy”. Zyskała uznanie jako autorka utworów „Czarny pies”/1924/, „Matowa Kresa”/1929/, powieść psychologiczna „Zawalidroga”/ 1930/, trzytomowej powieści „Krauzowie i inni”/ 1930/, sagi rodzinnej „Kariery”, powieści dla młodzieży – „Ludzie prawdziwi”/1935 r./.

Wybuch wojny zastał ją wraz z mężem we Lwowie. Po zajęciu Kresów przez Sowietów została w styczniu 1940 r. aresztowana przez NKWD, więziona na Zamarstynowie, potem w Horodni. Skazana na 8 lat łagru, karę odbywała w obozie w Kazachskiej SRR. Pobyt w obozie nadwątlił jej zdrowie.

Po tzw. „amnestii” dla obywateli polskich z 1941 r. wstąpiła do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i otrzymała przydział do Oddział Prasy i Propagandy. Ewakuowana razem z wojskiem latem 1942 r. z ZSRR do Iranu.
Awansowana do stopnia porucznika, a następnie kapitana. Przeszła cały szlak bojowy Armii Polskiej na Wschodzie i 2 Korpusu Polskiego. W latach 1943-1946 – redaktorka czasopism wojskowych „Ochotniczka” oraz „Poradnik dla świetlic i Świetliczarek”.

Od 1946 r. przebywała na emigracji w Anglii. Pełniła funkcję prezesa Związku Literatów Polskich na Obczyźnie. W powojennych utworach przedstawiała losy ludzi poddawanych próbie obozu, więzienia, śledztwa. Publikowała opowiadania na motywach autobiograficznych „Ludzie sponiewierani” (1945- wydanie zmienione w 1958r. na tytuł „Kazachstańskie noce”), powieść „Sprawa Józefa Mosta”(1953). Po jej śmierci ukazały się także „Wspomnienia o pisarzach” (1960) oraz „Wierność życiu” (1967). W 1959 r. Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie ustanowił nagrodę im. H. Naglerowej.

Złoty Krzyż Zasługi (19.03.1937r.)

używała pseudonimu konspiracyjnego – Jan Stycz
mąż – Leon Nagler (1884-1939) – podpułkownik Wojska Polskiego, kierownik Inspekcji Komendy Głównej Policji Państwowej. Po agresji ZSRR został aresztowany i zamordowany przez NKWD.

Herminia Naglerowa – zdjęcie powojenne; źródło: H. Naglerowa „Kazachstańskie noce”, wyd. LTW, 2023 r.

Artur Hutnikiewicz „Naglerowa Herminia” Polski Słownik Biograficzny t. XXII – Warszawa-Kraków-Wrocław-Gdańsk-1977