Czego szukasz, przyjacielu?

Absolwent szkoły powszechnej przy ul. ks. Kordeckiego we Lwowie oraz Gimnazjum matematyczno-przyrodniczego (matura 1938 r.) w tym mieście. W tym czasie jego pasją była piłka nożna (drużyny „Pogoń Lwów” i „Czarni Lwów”) oraz wyścigi samochodowe, które odbywały się we Lwowie. Tadeusz Wlizło brał udział w czynie społecznym w okolicach Łucka na Wołyniu przez 1 miesiąc przy budowie dróg. Odbył także roczny kurs wojskowy w Junackim Hufcu Pracy. W 1938 r. rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Otrzymał przydział do 5 Pułku Artylerii Lekkiej we Lwowie, gdzie służył do momentu wybuchu II wojny światowej.

1 września 1939 r. zastał Tadeusza Wlizło we Lwowie. Przez kolejne dni kampanii wrześniowej uczestniczył w przygotowaniach do obrony miasta przed Niemcami, gdy niespodziewanie 17.09.1939 r. Sowieci wkroczyli na teren Polski i zajęli Lwów. Wkrótce sowieckie władze wojskowe wydały dekret o powołaniu wszystkich chłopców z rocznika 1919 do służby w Armii Czerwonej. Tadeusz Wlizło postanowił przedostać się na Węgry, a dalej do Armii Polskiej we Francji. Został jednak wraz z grupą innych Polaków złapany przy próbie przekroczenia granicy polsko-węgierskiej. W miejscowości Skole (pow. Stryj, woj. stanisławowskie) był przetrzymywany przez Sowietów przez dwa tygodnie w więzieniu. Następnie został przetransportowany dalej przez Lwów do Dniepropietrowska (obecnie Dnipro, Ukraina), gdzie przebywał w więzieniu bez wyroku przez 8 miesięcy poddawany śledztwu. Skazany ostatecznie na 5 lat łagru za nielegalne przekroczenie granicy. Dwa tygodnie po ogłoszeniu wyroku został wywieziony przez Moskwę na północ w okolice rzeki Peczory, gdzie od jesieni 1940 do jesieni 1941 r. pracował przy budowie linii kolejowej do Morza Białego. Jak wspominał: „Był to najprawdopodobniej najcięższy rok w moim życiu. Nadal się zastanawiam, jak zdołałem to przeżyć”.

Po ogłoszeniu tzw. „amnestii” w roku 1941 zwolniony z łagru zgłosił się w Kermine (Uzbecka SRR) na ochotnika do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR dowodzonych przez gen. W. Andersa. Z braku miejsc został na kilka miesięcy przetransportowany barką rzeką Amu Daria do kołchozu, gdzie pracował przy zbiorze bawełny. Po tym okresie powrócił do Kermine i został przyjęty do polskiego wojska. Otrzymał umundurowanie i po dwóch tygodniach został przetransportowany wraz z oddziałami polskimi koleją do Krasnowodzka. W pierwszej ewakuacji wojsk polskich z ZSRR poprzez Morze Kaspijskie dotarł na Wielkanoc 1942 r. na Bliski Wschód. Otrzymał przydział do 2 Pułku Artylerii Lekkiej 3 Dywizji Strzelców Karpackich w stopniu kaprala podchorążego (zaliczony jeden rok przed wojną w Szkole Podchorążych). Kolejne miesiące spędził na dalszym szkoleniu wraz z oddziałami 2 Korpusu w Palestynie i Iraku. Do momentu wyjazd 2 Korpusu na front włoski został awansowany do stopnia podporucznika. Uczestnik kampanii włoskiej 2 Korpusu od 24.12.1943 r., kiedy to dotarł ze swym pułkiem do Taranto we Włoszech. Walczył jako oficer 2 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej (nr ewid. w 3 DSK 1919/43, porucznik) nad rzeką Sangro, w bitwie o Monte Cassino, kampanii adriatyckiej oraz o wyzwolenie Bolonii. Po zakończeniu II wojny światowej przebywał w szeregach 2 Korpusu na stanowisku dowódcy baterii, stacjonując w okolicach Ascoli Piceno (pomiędzy Ankoną a Pescarą).

Mimo, iż jego dwóch braci, siostra i mama pozostały w Polsce Tadeusz Wlizło zdecydował się pozostać na emigracji. Jak wspominał rozważał kilkanaście możliwości, by ostatecznie zgłosić się do naboru prowadzonego we Włoszech wśród żołnierzy 2 Korpusu przez władze kanadyjskie rekrutujące na dwuletnie kontrakty do pracy na farmach w Kanadzie. Po latach tak oceniał tę decyzję: „Kiedy obecnie zastanawiam się nad tamtą decyzją, uważam, że nie był to mądry wybór. Wielu z moich przyjaciół wyjechało z Korpusem do Anglii, dołączyło do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia i miało czas do przygotowania się do życia cywilnego. Ostatecznie robiąc tak, poradzili sobie znacznie lepiej niż ja”.
Tadeusz Wlizło przybył do Halifax w Kanadzie drogą morską na pokładzie okrętu „Sea Robin”. Następnie pociągiem do Winnipeg (Manitoba), gdzie dotarł jesienią 1947 r. Został zatrudniony na farmie na Highway 9 w pobliżu Lockport. Jak wspominał: „Mój farmer miał około 300 sztuk bydła, więc moją pracą było przynoszenie siana ze stogów na polu do stodoły. Musiałem wjechać saniami zaprzężonymi w parę koni w gęstą burzę śnieżną, załadować sanie i wrócić do stodoły. To był mój obowiązek dwa razy dziennie. Była to ciężka praca fizyczna, być może zbyt ciężka dla mojej dość słabej kondycji fizycznej. Ale warunki w gospodarstwie nie były złe, a pożywienia, którym nas karmiono, było pod dostatkiem”. U tego farmera Tadeusz Wlizło pracował od listopada do wiosny roku następnego, gdy przeniósł się na farmę w Springfield na kolejne cztery lub pięć miesięcy, a następnie do kolejnego aż do wypełnienia dwuletniego kontraktu.
Po wypełnieniu zobowiązań zamieszkał w Winnipeg. Tu poznał Polkę – Stefanię Rajfur, z którą się ożenił. Mieli razem dwóch synów i córkę. Tadeusz Wlizło (po dokonanej zmianie nazwiska – Ted Wilton) pracował początkowo w przedsiębiorstwach murarskich przy budowie domów oraz w fabryce jako krojczy, by ostatecznie znaleźć długoterminową pracę w urzędzie pocztowym, gdzie pracował do emerytury. Aktywny członek Stowarzyszenia Polskich Kombatantów Koło nr 13 w Winnipeg i Royal Canadian Legion Branch nr 34. Był także członkiem Chóru „Sokół”. Zmarł w Winnipeg w 1987 r. w wieku 58 lat.

polskie: Krzyż Walecznych dwukrotnie, Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino (nr 1965); brytyjskie: 1939-45 Star, Italy Star

W Kanadzie Tadeusz Wlizło zmienił nazwisko na Tadeusz (Ted) Wilton.
żona – Stefania z d. Rajfur (ur. 1929 r.) – ślub 30.06.1951 r.
Mieli troje dzieci : dwóch synów i córkę.

por. Tadeusz Wlizło – zdjęcie powojenne; źródło: archiwum Polish Exiles of WW2 Inc. www.polishexilesofww2.org

„Przez boje, przez znoje, przez trud : kombatanckie losy” oprac. Kazimierz Patalas, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów w Kanadzie, Koło nr 13 w Winnipegu, 1996 r./ „Providence watching. Journeys from Wartorn Poland to the Canadian Prairies” edited by Kazimierz Patalas, University of Manitoba Press, 2003; Polish Exiles of WW2 Inc. www.polishexilesofww2.org; Indeks Represjonowanych IPN; “Trzecia Dywizja Strzelców Karpackich 1942-1987″, Londyn 1991; krzyz.montecassino.eu; findagrave.com