Czego szukasz, przyjacielu?

Kompozytor, pianista, aranżer i dyrygent. W latach 1906-1916 mieszkał z rodziną we Francji. Po powrocie do Polski na początku lat 20-tych XX w. rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Pochodził z muzycznie uzdolnionej rodziny: starsza siostra, Józefina Warszawska (ok. 1890-1976) była śpiewaczką operową (występy w Operze Warszawskiej i La Scali); młodsza siostra, Paulina, była pianistką (zginęła podczas okupacji). Za poparciem Emila Młynarskiego Wars otrzymał stypendium w Konserwatorium Warszawskim, które ukończył w 1925 r. Po służbie w latach 1925-1927 w Szkole Podchorążych we Włodzimierzu Wars powrócił do muzyki, pisząc utwory rozrywkowe i kabaretowe, głównie oparte na muzyce jazzowej. Jego “The New York Times Foxtrot” (1928) jest pierwszą kompozycją jazzową w Polsce.
Karierę kompozytora muzyki filmowej zaczął od filmu “Na Sybir” (premiera 1930 r.; reż. Henryk Szaro), którego sukces spowodował dalsze zamówienia na muzykę filmową i sceniczno-kabaretową. Każdy z ponad 50 przedwojennych filmów Warsa zawiera piosenki, które do dziś pozostają w repertuarze: „Miłość ci wszystko wybaczy” (z filmu “Szpieg w masce”, premiera 1933 r.; wyk. Hanka Ordonówna); „Zimny drań” (z filmu “Pieśniarz Warszawy”, premiera 1934 r.; wyk. Eugeniusz Bodo); „A mnie w to graj” (z filmu “Bolek i Lolek”, premiera 1936 r.; wyk. Adolf Dymsza); „Gdzie mieszka panna Agnieszka?” (z filmu “Trójka hultajska”, premiera 1937 r.); „Tak cudnie mi” (z filmu “Pani minister tańczy”, premiera 1937 r.; wyk. Tola Mankiewiczówna); „Śpij kochanie” (z filmu “Paweł i Gaweł”, premiera 1938 r.; wyk. Eugeniusz Bodo i Adolf Dymsza); „Sex appeal” i „Umówiłem się z nią na dziewiątą” (z filmu “Piętro wyżej”, premiera 1938 r.; wyk. Eugeniusz Bodo); „Już nie zapomnisz mnie” i „Ach jak przyjemnie” (z filmu “Zapomniana melodia”, premiera 1938 r.; wyk. Aleksander Żabczyński i Adam Aston); „Tylko we Lwowie” i „Dobranoc, oczka zmruż” (z filmu “Włóczęgi”, premiera 1939 r.; wyk. Szczepko i Tońko).
W Polsce Wars współpracował głównie z reżyserem Michałem Waszyńskim (1904-1965), pisząc muzykę do następujących filmów: “Głos pustyni” (1932), “Bezimienni bohaterowie” (1932), “Jego Ekscelencja Subiekt” (1933), “Pieśniarz Warszawy” (1934), “Czarna perła” (1934), “Antek policmajster” (1935), “ABC Miłości” (1935), “Jaśnie pan szofer” (1935), “Panienka z poste-restante” (1935), “Będzie lepiej” (1936), “Bolek i Lolek” (1936), “Dodek na froncie” (1936), “Bohaterowie Sybiru” (1936), “Papa się żeni” (1936), “Znachor” (1937), “Druga młodość” (1938), “Ostatnia brygada” (1938), “Włóczęgi” (1939) i “Wielka droga” (1946). Inni reżyserzy filmów z muzyką Warsa to: Juliusz Gardan (1901-1944) – “Wyrok życia” (1933), “Czy Lucyna to dziewczyna ?” (1934), “Pani minister tańczy” (1937); Mieczysław Krawicz (1893-1944) – “Szpieg w masce” (1933), “Paweł i Gaweł” (1938), “Sportowiec mimo woli” (1939); Henryk Szaro (1900-1942) – “Ordynat Michorowski” (1937), “Trójka hultajska” (1937), “Kłamstwo Krystyny” (1939); Leon Trystan (1900-1941) – “Dwa dni w raju” (1936), “Piętro wyżej” (1938).
W latach 30. XX wieku Wars także dyrygował w teatrach rewiowych (Morskie Oko, Cyrulik Warszawski), występował jako pianista jazzowy, był kierownikiem muzycznym i dyrygentem w wytwórni płytowej Syrena Rekord, oraz prowadził koncerty organizowane przez Stowarzyszenie Muzyki Symfonicznej (1938-1939).

Po wybuchu II wojny światowej Wars został zmobilizowany i brał udział w kampanii wrześniowej. Wzięty do niewoli sowieckiej, uciekł z transportu kolejowego i przedostał się do Lwowa, gdzie w 1940 r. utworzył zespół muzyki rozrywkowej „Tea-Jazz” z Eugeniuszem Bodo jako konferansjerem. W latach 1940-1941 zespół ten kilkakrotnie koncertował w ZSRR.

W 1942 r. zespół Henryka Warsa został przyłączony do Armii Andersa, z którą wyjechał do Persji. Stojąc na czele zespołu „Polish Parade” utworzonego głównie z muzyków lwowskiego „Tea-Jazz” przy 2 Korpusie, Wars skomponował wiele piosenek i musicali, które częściowo zaginęły. W wydanym w Rzymie w 1946 r. albumie „Piosenki z plecaka Helenki” Ref-Rena (Feliksa Konarskiego) zachowały się m. in. takie kompozycje Warsa jak „Ochotniczka Helenka”, “Może dzień, może rok”, „Po mlecznej drodze”, „Polacy do broni” i „Za pięć dwunasta”. Szlak wojenny Warsa prowadził z Teheranu przez Bagdad i Palestynę do Włoch, gdzie po zakończeniu działań wojennych Wars został udekorowany medalem Cavaliere della Croce przez ostatniego króla Włoch, a zespół “Polish Parade” otrzymał nagrodę jako najlepszy zespół muzyczny wśród Aliantów.

“Wielka droga” (1946) to pierwszy powojenny film Warsa, zrealizowany we Włoszech. W 1947 r. Wars wyemigrował do USA i osiedlił się w Los Angeles. Najpierw pracował jako kopista i aranżer, a od roku 1951 przez 20 lat pisał muzykę filmową. W latach 50-tych XX w. Wars często współtworzył muzykę z innymi kompozytorami filmowymi (Daniele Amfitheatrof, Mischa Bakaleinikoff, Paul Metz, Arthur Morton, Hans Salter, Clifford Vaughan), dlatego też nie zawsze jest wymieniony jako kompozytor. Pierwszy amerykański film Warsa to “Chained for Life” (premiera 1951 r., reż. Harry L. Fraser). W USA Wars współpracował wytwórniami Columbia, Universal, Twentieth Century Fox, MGM, United Artists i Paramount, komponując muzykę do ok. 30 filmów i seriali telewizyjnych. Do najbardziej popularnych należą “The Big Heat” (premiera 1953 r., reż. Fritz Lang), “Ski Crazy!” (premiera 1955 r., reż. Gordon McLean), “Seven Men from Now” (premiera 1956 r., reż. Budd Boetticher), “China Doll” (premiera 1958 r., reż. Frank Borzage), “The Little Shepherd of Kingdom Come” (premiera 1961 r., reż. Andrew V. McLaglen), “Flipper” [Mój przyjaciel delfin] (premiera 1963 r., reż. James. B. Clark), “Daktari” (premiera 1966 r., reż. Paul Landres i Otto Lang), i “Fools’ Parade” (premiera 1971 r., reż. Andrew V. McLaglen).
Wars był także kompozytorem muzyki symfonicznej. Odkryte w 2002 r. rękopisy czteroczęściowej Symphony No. 1 na orkiestrę, suity orkiestrowej City Sketches, trzyczęściowej Sonatiny na orkiestrę (dedykowanej Ravelowi), jednoczęściowego Koncertu fortepianowego, Maalot for Orchestra (uwertura ork.), Adagio for Orchestra, Religioso for Orchestra, jak i innych drobniejszych kompozycji i wielu szkiców pochodzących głównie z lat 1947-1951 zostały przekazane w 2005 r. przez wdowę po kompozytorze, Elżbietę Wars, do zbiorów Polish Music Center przy University of Southern California. Symphony No. 1, Koncert fortepianowy, City Sketches i Maalot były wykonane w Łodzi w 2005 r. podczas Festiwalu Muzyki Filmowej.
Dorobek muzyczny Warsa cechuje głęboka melodyjność, a jego kompozycje orkiestrowe (np. Symphony No. 1) ukazują wpływy Szymanowskiego, Skriabina i Ravela tak w wyrafinowanej instrumentacji, jak i swoistej harmonice. Na początku lat 30-tych XX w. Wars poznał w Paryżu Ravela i Gershwina – tryptyk orkiestrowy City Sketches (High-Rise; Downtown Blues; Freeway Scherzo) jest stylistycznie pokrewny Amerykaninowi w Paryżu jak i „jazzującym” elementom w późnych utworach Ravela. W piosenkach i utworach rozrywkowych Wars był rodzajem polskiego Irvinga Berlina i Cole Porter’a; współpracował m. in. z J. Tuwimem, E. Schlechterem. F. Konarskim, K. Tomem i M. Hemarem. Muzyka filmowa Warsa z lat 30-tych XX w. jest podobna do amerykańskiej muzyce filmowej. W Hollywood Wars stał się głównie kompozytorem westernów, a Bing Crosby, Doris Day, Margaret Whiting, Mel Torme, jak i zespoły Ice Capades i Ice Follies wykonywały piosenki Warsa z lat 50-tych i 60-tych XX w. Piosenka „Umówiłem się z nią na dziewiątą” pojawiła się w filmie “Pianista” (premiera 2002 r., reż. Roman Polański).
Henryk Wars 01.09.1977 r. w Los Angeles, gdzie został pochowany na cmentarzu żydowskim.

archiwum Fundacja Znaki Pamięci